Mã UNSPSC 51350000 — Estrogen, progestin và thuốc tránh thai nội tiết (Estrogens and progestins and internal contraceptives)

Định nghĩa #

Family 51350000 bao trùm ba nhóm dược chất được phân loại theo cấu trúc phân tử và cơ chế tác động:

1. Estrogen (Estrogen) Gồm các hợp chất tương tác với thụ thể estrogen (estrogen receptor) trong mô đích, tạo ra các hiệu ứng tương tự estradiol — hormone estrogen nội sinh chủ đạo. Estrogen kích thích các cơ quan sinh sản nữ, thúc đẩy phát triển đặc điểm giới tính thứ cấp (vú, phân bố mỡ cơ thể, chu kỳ kinh nguyệt). Phạm vi bao gồm cả hợp chất tự nhiên, tổng hợp, dạng steroid và phi steroid (non-steroidal).

2. Progestin (Progestin) Gồm các hợp chất tương tác với thụ thể progesterone (progesterone receptor) trong mô đích, bắt chước tác dụng của progesterone nội sinh. Progestin được dùng trong liệu pháp hormone, điều trị rối loạn kinh nguyệt, hỗ trợ thai kỳ và phối hợp trong các phác đồ tránh thai.

3. Thuốc tránh thai nội tiết (Internal contraceptives) Là nhóm phân loại theo phương thức — gồm các chất hóa học dùng đường nội tiết (uống, tiêm, cấy, vòng âm đạo, dụng cụ tử cung giải phóng hormone) nhằm ngăn ngừa hoặc làm giảm xác suất thụ thai. Nhiều hoạt chất trong nhóm này đồng thời là estrogen hoặc progestin, nhưng được phân nhóm theo chỉ định sử dụng.

Các class con trong family 51350000 được tổ chức theo khung cấu trúc hóa học steroid:

Khi nào chọn mã này #

Chọn family 51350000 (hoặc class con tương ứng) trong các tình huống procurement sau:

• Đấu thầu thuốc tránh thai hormone tại cơ sở y tế công: thuốc tránh thai kết hợp (combined oral contraceptives — viên uống phối hợp estrogen-progestin), thuốc tránh thai chỉ chứa progestin (progestin-only pills), que cấy tránh thai (implant), vòng tránh thai nội tiết (hormonal IUD), thuốc tiêm tránh thai (injectable contraceptives).
• Mua sắm hormone trị liệu (hormone therapy): estradiol, estrogen liên hợp (conjugated estrogen), progestogen cho điều trị mãn kinh, rối loạn kinh nguyệt, nội mạc tử cung lạc chỗ.
• Vật tư dược phẩm bệnh viện phụ sản / nội tiết: các chế phẩm progesterone dùng hỗ trợ thai kỳ, kích thích buồng trứng trong hỗ trợ sinh sản (ART — Assisted Reproductive Technology).
• Chương trình sức khỏe sinh sản công cộng: gói mua sắm tập trung cho Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), Bộ Y tế, Tổng cục Dân số - KHHGĐ.

Khi xác định được cấu trúc hóa học cụ thể của hoạt chất, ưu tiên phân loại vào class con 8 chữ số. Khi gói thầu gộp nhiều hoạt chất thuộc nhiều nhóm cấu trúc khác nhau, dùng mã family 51350000.

Dễ nhầm với mã nào #

Family 51350000 thường bị nhầm với một số family khác trong Segment 51000000:

• 51110000 — Antineoplastic agents (thuốc chống ung thư): Một số estrogen tổng hợp và chất điều biến thụ thể estrogen chọn lọc (SERM — Selective Estrogen Receptor Modulators) như tamoxifen, fulvestrant được dùng trong điều trị ung thư vú. Nếu chỉ định chính là ung thư, phân loại vào 51110000; nếu chỉ định chính là hormone trị liệu hoặc tránh thai, phân loại vào 51350000.
• 51140000 — Central nervous system drugs (thuốc thần kinh trung ương): Một số progestin có tác dụng thần kinh (neurosteroid) nhưng vẫn phân loại vào 51350000 theo cấu trúc chính.
• 51380000 — Pituitary and hypothalamic and other endocrine drugs (thuốc tuyến yên, vùng dưới đồi và nội tiết khác): Các hormone kích thích tuyến sinh dục (gonadotropins) như FSH, LH, hCG dùng trong hỗ trợ sinh sản phân loại vào 51380000, không phải 51350000 — dù cùng chỉ định sinh sản. Ranh giới: gonadotropin là hormone peptide kích thích buồng trứng/tinh hoàn sản xuất hormone, trong khi estrogen/progestin là bản thân hormone steroid tác động trực tiếp tại mô đích.
• 42180000 — Contraceptive devices (dụng cụ tránh thai vật lý): Bao cao su, màng chắn cổ tử cung, vòng tránh thai bằng đồng (không chứa hormone) thuộc nhóm thiết bị y tế 42180000, không phải dược phẩm 51350000. Vòng tránh thai hormone (levonorgestrel IUD) phân loại vào 51350000 vì thành phần tác động là dược chất.

Cấu trúc các class con #

Năm class con trong family 51350000 được tổ chức theo khung carbon của phân tử steroid và một số cấu trúc phi steroid:

51351500 — Pregnanes Khung pregnane có 21 nguyên tử carbon. Đây là khung cơ sở của progesterone tự nhiên và nhiều progestin tổng hợp thế hệ đầu (medroxyprogesterone acetate, megestrol acetate). Các dẫn xuất pregnane cũng bao gồm một số corticosteroid, nhưng trong context của family này chỉ tính các hợp chất có chỉ định estrogen/progestin/tránh thai.

51351600 — Estrenes Khung estren 18 carbon với vòng A thơm hóa. Bao gồm estradiol, estrone, estriol (estrogen tự nhiên) và ethinylestradiol (estrogen tổng hợp phổ biến nhất trong thuốc tránh thai uống kết hợp). Một số progestin cấu trúc estren như norethindrone (norethisterone) cũng nằm ở class này.

51351700 — Androstanes, cyclohexanecarboxylic acids và naphthalenes Khung androstane 19 carbon là cơ sở của nhiều progestin thế hệ 2 và 3 (levonorgestrel, desogestrel, gestodene). Cyclohexanecarboxylic acids và naphthalenes là các cấu trúc phi steroid thuộc nhóm estrogen tổng hợp phi steroid (non-steroidal estrogens) như diethylstilbestrol dạng biến thể.

51351800 — Gonadal hormones Hormone tuyến sinh dục (gonadal hormones) bao gồm các dạng hormone steroid nguồn gốc buồng trứng hoặc tinh hoàn, có thể là estrogen hoặc androgen yếu. Nhóm này đặc trưng bởi nguồn gốc sinh tổng hợp và cấu trúc gần với hormone nội sinh.

51351900 — Norpregnanes Khung norpregnane là pregnane thiếu nhóm methyl ở vị trí 19, tạo ra nhóm progestin thế hệ 3 và 4 như nomegestrol acetate, trimegestone, nestorone. Norpregnanes có ái lực thụ thể progestin cao và được ưa dùng trong các phác đồ tránh thai thế hệ mới.

Lưu ý procurement tại Việt Nam #

Trong hệ thống đấu thầu dược phẩm Việt Nam, nhóm estrogen, progestin và thuốc tránh thai nội tiết chịu sự điều chỉnh của:

• Thông tư 15/2023/TT-BYT và các thông tư hướng dẫn về đấu thầu thuốc tại cơ sở y tế công lập, phân loại theo nhóm dược lý tương ứng với cấu trúc UNSPSC.
• Danh mục thuốc thiết yếu (Essential Medicines List) của Bộ Y tế: levonorgestrel, ethinylestradiol, medroxyprogesterone acetate, progesterone đều nằm trong danh mục — đây là các hoạt chất phổ biến nhất trong đấu thầu tập trung.
• Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Dân số và Sức khỏe Sinh sản: mua sắm tập trung thuốc tránh thai hormone qua Tổng cục Dân số - KHHGĐ (Bộ Y tế), trong đó viên uống tránh thai kết hợp và que cấy tránh thai là mặt hàng chủ yếu.
• Phân nhóm kỹ thuật trong hồ sơ mời thầu: khi lập hồ sơ, cần ghi rõ tên INN (International Nonproprietary Name) của hoạt chất, hàm lượng, dạng bào chế và đường dùng để tránh nhầm lẫn giữa các class con trong family 51350000.

Lưu ý: Một số chế phẩm phối hợp cố định (Fixed-Dose Combination — FDC) chứa đồng thời estrogen và progestin (ví dụ viên tránh thai 21 ngày) vẫn phân loại vào family 51350000, thường ở class 51351600 (estrenes) do ethinylestradiol là thành phần estrogen chủ đạo.