Mã UNSPSC 51420000 — Corticosteroid (Corticosteroids)

Định nghĩa #

Family 51420000 bao gồm các dược phẩm là corticosteroid — tức các hormone steroid tổng hợp hoặc bán tổng hợp có tác dụng điều tiết sinh lý tương tự hormone vỏ thượng thận tự nhiên. Theo định nghĩa UNSPSC gốc, nhóm này gồm:

• Hormone vỏ thượng thận nhân tạo: các hợp chất được tổng hợp trong phòng thí nghiệm hoặc nhà máy dược phẩm, mô phỏng cấu trúc và chức năng của cortisol tự nhiên.
• Steroid tương tự cortisol: các phân tử có khung steran (sterane skeleton) được biến đổi hóa học để tăng cường hiệu lực, kéo dài thời gian tác dụng hoặc giảm tác dụng phụ so với cortisol tự nhiên.

Các tác dụng dược lý chính của nhóm này gồm: kháng viêm (anti-inflammatory), ức chế miễn dịch (immunosuppressive), điều hòa chuyển hóa đường-mỡ-đạm, và trong một số dạng còn có tác dụng giữ muối-nước (mineralocorticoid effect). Family 51420000 không bao gồm hormone tuyến giáp, hormone tuyến yên không liên quan, hay các thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) — những nhóm này thuộc các family UNSPSC riêng biệt trong cùng segment.

Về cấu trúc phân loại, family 51420000 chia thành các class con theo nhóm cấu trúc hóa học và nguồn gốc dược chất:

Khi nào chọn mã này #

Chọn family 51420000 (hoặc class con tương ứng) khi gói thầu hoặc đơn hàng dược phẩm bao gồm một trong các nhóm sau:

1. Glucocorticoid toàn thân (systemic glucocorticoids) Các thuốc như prednisolone, dexamethasone, hydrocortisone, methylprednisolone dùng đường uống hoặc tiêm tĩnh mạch để điều trị bệnh tự miễn, dị ứng nặng, sốc phản vệ, viêm khớp dạng thấp, ghép tạng (ức chế thải loại). Nhóm này thuộc class 51421800 Corticosteroid glucocorticoids.

2. Betamethasone và dẫn xuất Bao gồm betamethasone valerate, betamethasone dipropionate dùng dạng kem/mỡ bôi da, betamethasone sodium phosphate dạng tiêm, hoặc betamethasone dùng sản khoa để kích thích phổi thai nhi. Thuộc class 51421600.

3. Corticotropin-releasing hormone (CRH) tổng hợp Dùng trong chẩn đoán và điều trị rối loạn trục hạ đồi-tuyến yên-thượng thận. Thuộc class 51421700.

4. Dẫn xuất androstadiene Một số corticosteroid có cấu trúc androstadiene được dùng trong điều trị viêm, dị ứng và các bệnh nội tiết. Thuộc class 51421500.

Hướng dẫn chọn cấp mã trong đấu thầu VN:

• Khi gói thầu gộp nhiều nhóm corticosteroid khác nhau (ví dụ: cả prednisolone lẫn betamethasone lẫn dexamethasone), dùng mã family 51420000.
• Khi gói thầu chỉ bao gồm một nhóm cấu trúc xác định (ví dụ: chỉ betamethasone và các dẫn xuất), dùng mã class 51421600.
• Theo quy định đấu thầu thuốc tại Việt Nam (Thông tư 15/2019/TT-BYT và các văn bản liên quan), danh mục thuốc đấu thầu tập trung thường ghi đến hoạt chất — người lập hồ sơ nên đối chiếu với commodity 8 chữ số tương ứng để đảm bảo tính chính xác.

Dễ nhầm với mã nào #

Family 51420000 thường bị nhầm với một số family dược phẩm lân cận trong Segment 51000000. Bảng dưới liệt kê các điểm phân biệt chính:

Lưu ý quan trọng về dạng bào chế: UNSPSC phân loại theo hoạt chất và nhóm dược lý, không theo dạng bào chế (viên, kem, dung dịch tiêm). Do đó, hydrocortisone kem bôi da và hydrocortisone dung dịch tiêm đều thuộc 51420000 (hoặc class con tương ứng), không tách thành các mã riêng theo đường dùng.

Phân biệt corticosteroid và anabolic steroid: Anabolic steroid (steroid đồng hóa) dùng trong y tế cho một số bệnh lý (thiếu máu, suy dinh dưỡng nặng) thuộc các family khác trong Segment 51000000, không thuộc 51420000. Tiêu chí phân biệt: corticosteroid có khung glucocorticoid/mineralocorticoid, tác dụng kháng viêm và ức chế miễn dịch là chủ đạo.

Cấu trúc mã và class con #

Family 51420000 được tổ chức thành 5 class theo nhóm cấu trúc hóa học:

Class 51421500 — Corticosteroid androstadienes Dẫn xuất androstadiene là nhóm có khung steroid 4-androstadiene-3,17-dione hoặc biến thể. Một số dẫn xuất trong nhóm này được dùng trong điều trị viêm và ức chế miễn dịch, đặc biệt ở dạng topical (bôi ngoài da).

Class 51421600 — Corticosteroid betamethasones Betamethasone là corticosteroid tổng hợp có hoạt lực glucocorticoid mạnh (gấp khoảng 25-30 lần cortisol). Các dạng muối và este phổ biến: betamethasone valerate (kem da), betamethasone dipropionate (mỡ/kem), betamethasone sodium phosphate (tiêm). Dùng rộng rãi trong điều trị viêm da, dị ứng, và sản khoa (kích thích trưởng thành phổi thai nhi). Thuộc danh mục thuốc thiết yếu của Bộ Y tế Việt Nam.

Class 51421700 — Corticosteroid corticotropin-releasing hormones CRH (Corticotropin-releasing hormone) tổng hợp là peptide kích thích tuyến yên tiết ACTH, từ đó kích thích vỏ thượng thận sản xuất cortisol. Dùng chủ yếu trong chẩn đoán bệnh Cushing và các rối loạn trục hạ đồi-tuyến yên-thượng thận. Ít phổ biến hơn trong đấu thầu bệnh viện thông thường.

Class 51421800 — Corticosteroid glucocorticoids Đây là class có số lượng hoạt chất và doanh số đấu thầu lớn nhất trong family. Bao gồm:

• Prednisolone, prednisone (viên uống kháng viêm, dị ứng, tự miễn)
• Dexamethasone (tiêm, nhỏ mắt, dạng hít — kháng viêm mạnh)
• Hydrocortisone (tiêm cấp cứu sốc phản vệ, kem bôi da)
• Methylprednisolone (tiêm truyền liều cao trong xơ cứng rải rác, ghép tạng)
• Triamcinolone (tiêm khớp, bôi da)
• Budesonide, fluticasone (dạng hít hen phế quản; dạng uống viêm ruột)

Class 51421900 — Corticosteroid naphthoquinones and pregnanes and pregnenes Nhóm cấu trúc hóa học đặc thù gồm naphthoquinone, pregnane (steroid 21 carbon) và pregnene. Một số dẫn xuất pregnane là tiền chất hoặc chất trung gian trong tổng hợp corticosteroid. Trong thực hành lâm sàng và đấu thầu VN, nhóm này ít gặp hơn so với class 51421800.

Lưu ý procurement tại Việt Nam #

Phân loại đấu thầu thuốc: Theo Thông tư 15/2019/TT-BYT (và các sửa đổi bổ sung), thuốc corticosteroid được phân vào nhóm thuốc hóa dược trong danh mục đấu thầu tập trung. Prednisolone, dexamethasone, hydrocortisone, betamethasone đều thuộc Danh mục thuốc thiết yếu Việt Nam (DMTTY) và Danh mục thuốc đấu thầu tập trung cấp quốc gia/cấp địa phương.

Kiểm soát kê đơn: Một số corticosteroid toàn thân (tiêm tĩnh mạch) thuộc danh mục thuốc kê đơn (prescription-only medicine) theo Thông tư 07/2017/TT-BYT. Người lập hồ sơ thầu cần xác nhận điều kiện bảo quản (nhiệt độ, ánh sáng) và hạn dùng tối thiểu khi nhập kho.

Nhập khẩu và đăng ký lưu hành: Các hoạt chất corticosteroid nhập khẩu vào Việt Nam cần có số đăng ký lưu hành (visa) do Cục Quản lý Dược cấp, hoặc được cấp phép nhập khẩu theo cơ chế đặc biệt (không có số đăng ký). Khi lập hồ sơ mời thầu, mã UNSPSC ở cấp family (51420000) hoặc class (ví dụ 51421800) thường được dùng để phân nhóm hàng hóa trong hệ thống ERP và e-procurement; mã hoạt chất cụ thể theo INN (International Nonproprietary Name) cần ghi thêm trong phần mô tả kỹ thuật.

Tương tác với hệ thống phân loại khác: Mã HS (Harmonized System) tương ứng cho corticosteroid thường rơi vào Chương 29 (hóa chất hữu cơ — dạng nguyên liệu) hoặc Chương 30 (dược phẩm — thành phẩm). Mã VSIC của cơ sở sản xuất/nhập khẩu dược phẩm tại Việt Nam thường là 2100 (Sản xuất thuốc, hóa dược và dược liệu).