Mã UNSPSC 51160000 — Thuốc tác động lên đường hô hấp (Drugs affecting the respiratory tract)
Family 51160000 (English: Drugs affecting the respiratory tract) là nhóm UNSPSC phân loại các thuốc tác động lên hệ thống hô hấp (respiratory tract) — bao gồm các cơ quan và cấu trúc ống dẫn khí, phế nang, màng phổi thực hiện chức năng thông khí phổi (pulmonary ventilation) và trao đổi khí giữa không khí và máu. Family này nằm trong Segment 51000000 Pharmaceutical Products incl. Contraceptives and Vaccines, và được chia thành các class theo cơ chế tác dụng và chỉ định điều trị: thuốc chống hen (antiasthmatic), thuốc điều trị rối loạn hô hấp, thuốc ho và cảm và kháng dị ứng (cough and cold and antiallergy), thuốc phối hợp chống hen và thuốc phối hợp kháng lao.
Tại Việt Nam, nhóm thuốc này thuộc danh mục kiểm soát trong đấu thầu tập trung cấp quốc gia và cấp địa phương, liên quan trực tiếp đến các chương trình phòng chống lao (tuberculosis), hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD — Chronic Obstructive Pulmonary Disease).
Định nghĩa #
Family 51160000 bao gồm các dược phẩm (pharmaceuticals) có cơ chế tác dụng chính hướng đến hệ thống hô hấp — từ mũi họng, khí quản, phế quản đến phổi và màng phổi. Theo định nghĩa UNSPSC gốc, phạm vi family này bao phủ:
- Các thuốc làm giãn phế quản (bronchodilators), chống viêm đường thở.
- Các thuốc ức chế phản ứng dị ứng ở đường hô hấp trên và dưới.
- Các thuốc điều trị triệu chứng ho, cảm, nghẹt mũi.
- Các thuốc chống lao (antitubercular) dạng phối hợp liều cố định.
- Các chế phẩm phối hợp điều trị hen suyễn (antiasthma combination).
Family không bao gồm các thuốc kháng sinh đơn chất điều trị nhiễm khuẩn hô hấp (thuộc các family kháng khuẩn riêng trong Segment 51), vaccine phòng bệnh hô hấp như cúm hoặc phế cầu (thuộc class vaccine trong Segment 51), hay các thiết bị hỗ trợ hô hấp như máy phun khí dung (thuộc Segment 42 Medical Equipment).
Cấu trúc các class con #
Family 51160000 gồm các class con sau:
| Class | Tên (EN) | Mô tả tóm tắt |
|---|---|---|
| 51161500 | Antiasthmatic drugs | Thuốc chống hen: beta-2 agonist, corticosteroid dạng hít, methylxanthine |
| 51161700 | Drugs used for respiratory tract disorders | Thuốc điều trị rối loạn hô hấp đặc thù: COPD, tăng áp phổi, xơ phổi |
| 51161800 | Cough and cold and antiallergy products | Thuốc ho, cảm, nghẹt mũi, kháng histamine |
| 51162000 | Combination antiasthma agents | Chế phẩm phối hợp cố định điều trị hen |
| 51162100 | Combination antituberculars | Chế phẩm phối hợp kháng lao (FDC — Fixed Dose Combination) |
Các class này tổ chức theo hai trục: (1) cơ chế / chỉ định (hen, rối loạn hô hấp, ho-cảm-dị ứng) và (2) dạng bào chế đơn chất hay phối hợp cố định (combination).
Khi nào chọn mã này #
Chọn Family 51160000 (hoặc class con phù hợp) khi gói thầu dược phẩm bao gồm một hoặc nhiều loại sau:
1. Thuốc hen và COPD Các hoạt chất như salbutamol (dạng hít hoặc uống), formoterol, salmeterol, budesonide, fluticasone, ipratropium, tiotropium, theophylline. Dạng bào chế bao gồm bình hít định liều (MDI — Metered Dose Inhaler), bột hít (DPI — Dry Powder Inhaler), dung dịch khí dung, viên uống, siro.
2. Thuốc ho và cảm thông thường Dextromethorphan, guaifenesin, bromhexine, ambroxol, acetylcysteine (khi chỉ định ho/long đờm), các kháng histamine thế hệ 1-2 như chlorphenamine, loratadine, cetirizine (khi dùng cho dị ứng đường hô hấp trên).
3. Thuốc điều trị rối loạn hô hấp đặc thù Các thuốc điều trị tăng áp động mạch phổi (PAH — Pulmonary Arterial Hypertension) như sildenafil (chỉ định phổi), bosentan; thuốc điều trị xơ phổi vô căn (IPF — Idiopathic Pulmonary Fibrosis) như pirfenidone, nintedanib.
4. Thuốc kháng lao phối hợp Chế phẩm FDC (Fixed Dose Combination) gồm rifampicin + isoniazid + pyrazinamide + ethambutol (4FDC hoặc 2FDC) thuộc class 51162100.
Khi lập hồ sơ thầu, nếu xác định được class, ưu tiên dùng mã 8 chữ số (class) thay vì mã family. Dùng mã family 51160000 khi gói thầu gộp nhiều nhóm thuốc hô hấp không thuộc một class duy nhất.
Dễ nhầm với mã nào #
Family 51160000 thường bị nhầm với các nhóm sau:
1. Kháng sinh điều trị nhiễm khuẩn hô hấp Amoxicillin, azithromycin, levofloxacin khi kê cho viêm phổi hoặc đợt cấp COPD — các hoạt chất này thuộc các family kháng khuẩn (antibacterials) riêng trong Segment 51, không thuộc 51160000 dù chỉ định liên quan đến hô hấp. Nguyên tắc: phân loại theo cơ chế (kháng khuẩn), không theo chỉ định giải phẫu.
2. Corticosteroid toàn thân Prednisolone, methylprednisolone dùng đợt cấp hen hoặc COPD — nếu là chế phẩm toàn thân (systemic), thuộc Family 51180000 Hormones and hormone antagonists. Chỉ corticosteroid dạng hít hoặc dạng phối hợp cố định với thuốc hen mới thuộc 51160000.
3. Thuốc kháng dị ứng dạng toàn thân Antihistamine dùng cho dị ứng da, dị ứng thức ăn, hoặc mề đay — không thuộc 51160000. Antihistamine trong gói thuốc ho-cảm kết hợp (cough and cold combination) thuộc class 51161800.
4. Vaccine phòng bệnh hô hấp Vaccine cúm (influenza), phế cầu (pneumococcal), RSV — dù phòng bệnh hô hấp nhưng thuộc class vaccine riêng biệt trong Segment 51, không phải 51160000.
5. Family 51150000 — Autonomic nervous system drugs Một số thuốc như epinephrine (adrenaline) có thể dùng cấp cứu co thắt phế quản nhưng bản chất là thuốc thần kinh tự chủ → thuộc 51150000, không phải 51160000.
Bảng tóm tắt phân biệt:
| Tình huống | Mã đúng | Lý do |
|---|---|---|
| Salbutamol MDI (bình hít) | 51161500 | Antiasthmatic drug |
| Ambroxol siro ho | 51161800 | Cough and cold product |
| 4FDC kháng lao | 51162100 | Combination antitubercular |
| Azithromycin viêm phổi | Family kháng khuẩn (51) | Cơ chế kháng khuẩn, không phải hô hấp |
| Prednisolone viên (toàn thân) | 51180000 | Corticosteroid toàn thân |
| Vaccine cúm | Class vaccine (51) | Vaccine, không phải thuốc điều trị |
Lưu ý procurement tại Việt Nam #
Đấu thầu tập trung cấp quốc gia Bộ Y tế ban hành danh mục thuốc đấu thầu tập trung quốc gia hàng năm, trong đó nhiều hoạt chất thuộc 51160000 được phân nhóm kỹ thuật riêng — ví dụ: nhóm thuốc kháng lao FDC (tương ứng class 51162100) và nhóm thuốc hen dạng hít (tương ứng class 51161500 và 51162000). Đơn vị lập hồ sơ thầu cần đối chiếu mã UNSPSC với danh mục kỹ thuật của Bộ Y tế để đảm bảo tính nhất quán.
Chương trình phòng chống lao quốc gia Các chế phẩm FDC kháng lao (Rifampicin/Isoniazid/Pyrazinamide/Ethambutol) thuộc class 51162100 thường được mua sắm qua Chương trình Chống lao Quốc gia (NTP — National Tuberculosis Programme) với nguồn viện trợ quốc tế (Global Fund, USAID). Phân loại UNSPSC là bắt buộc trong báo cáo tài trợ quốc tế.
Thuốc kiểm soát đặc biệt Một số thuốc trong 51160000 có hoạt chất thuộc danh mục kiểm soát (ví dụ: codeine trong chế phẩm ho). Cần lưu ý quy định về giấy phép nhập khẩu và bảo quản theo Thông tư 20/2017/TT-BYT và các văn bản liên quan.
Mã ATC tương ứng Hệ thống phân loại ATC (Anatomical Therapeutic Chemical) của WHO sử dụng nhóm R (Respiratory system) tương đương với phần lớn nội dung Family 51160000. Khi tra cứu song song UNSPSC và ATC, cần chú ý một số hoạt chất trong ATC-R có thể thuộc family UNSPSC khác (ví dụ corticosteroid toàn thân — ATC R07 nhưng UNSPSC 51180000).
Câu hỏi thường gặp #
- Family 51160000 có bao gồm kháng sinh điều trị viêm phổi không?
Không. Kháng sinh như amoxicillin, azithromycin, levofloxacin khi dùng cho nhiễm khuẩn hô hấp được phân loại theo cơ chế tác dụng (kháng khuẩn), thuộc các family kháng khuẩn riêng trong Segment 51. Family 51160000 chỉ gồm các thuốc có cơ chế tác dụng trực tiếp lên hệ hô hấp như giãn phế quản, kháng dị ứng đường thở, tiêu đờm.
- Thuốc kháng lao đơn chất (rifampicin, isoniazid riêng lẻ) thuộc mã nào?
Thuốc kháng lao đơn chất thường thuộc class 51161700 (Drugs used for respiratory tract disorders) hoặc có thể được phân loại trong các class kháng khuẩn tương ứng tùy phiên bản UNSPSC. Chế phẩm phối hợp liều cố định (FDC) rõ ràng thuộc class 51162100 Combination antituberculars. Cần kiểm tra commodity 10 chữ số để xác định chính xác.
- Acetylcysteine dùng tiêu đờm có thuộc 51160000 không?
Có, khi acetylcysteine được chỉ định để tiêu nhầy đờm và hỗ trợ thông khí đường hô hấp, hoạt chất này thuộc nhóm thuốc điều trị hô hấp, phân loại vào class 51161800 (Cough and cold and antiallergy products) hoặc 51161700 tùy chỉ định chính. Lưu ý: acetylcysteine dùng trong giải độc paracetamol thuộc nhóm khác.
- Prednisolone uống dùng đợt cấp hen có thuộc 51160000 không?
Không. Prednisolone và methylprednisolone dạng toàn thân (viên uống, tiêm) thuộc Family 51180000 Hormones and hormone antagonists. Chỉ corticosteroid dạng hít (inhaled corticosteroid) hoặc phối hợp cố định với thuốc giãn phế quản mới thuộc Family 51160000.
- Khi đấu thầu gộp nhiều nhóm thuốc hô hấp, nên dùng mã nào?
Khi gói thầu gộp nhiều class khác nhau trong nhóm hô hấp (ví dụ vừa có thuốc hen, vừa có thuốc ho-cảm và kháng lao FDC), dùng mã family 51160000 để mô tả tổng thể gói. Trong chi tiết danh mục đính kèm hồ sơ thầu, từng dòng thuốc nên gán class 8 chữ số tương ứng để đảm bảo độ chính xác phân loại.
- Sildenafil điều trị tăng áp phổi (PAH) có thuộc 51160000 không?
Có. Sildenafil khi đăng ký và sử dụng với chỉ định tăng áp động mạch phổi (PAH) thuộc class 51161700 Drugs used for respiratory tract disorders. Cần phân biệt với sildenafil dùng cho chỉ định rối loạn cương dương, vốn thuộc nhóm thuốc tiết niệu-sinh dục trong Segment 51.
- Nhóm thuốc 51160000 có cần mã ATC để đối chiếu trong hồ sơ thầu quốc tế không?
Trong các dự án tài trợ quốc tế (Global Fund, USAID, World Bank), thường yêu cầu cả mã UNSPSC và mã ATC của WHO. Phần lớn nội dung Family 51160000 tương ứng với nhóm ATC-R (Respiratory system). Đơn vị mua sắm nên cung cấp cả hai mã trong báo cáo tài chính và quản lý dược phẩm để đáp ứng yêu cầu báo cáo đa hệ thống.