Mã UNSPSC 51450000 — Thuốc chống ký sinh trùng giun sán (Anthelmintics)

Định nghĩa #

Family 51450000 bao gồm các hợp chất dược học được bào chế và sử dụng nhằm tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của ký sinh trùng giun sán (helminths) trong cơ thể vật chủ. Thuật ngữ "anthelmintic" (còn gọi là anthelminthic hay vermicide/vermifuge) chỉ chung các hoạt chất có cơ chế tác động trực tiếp lên sinh lý của ký sinh trùng, bao gồm ức chế hấp thu glucose, phong tỏa kênh ion thần kinh cơ, hoặc phá vỡ cấu trúc vi ống (microtubule) của giun sán.

Các ký sinh trùng giun sán mà nhóm thuốc này nhắm đến bao gồm:

• Nematodes (giun tròn): giun đũa (Ascaris), giun móc (Ancylostoma), giun kim (Enterobius), giun lươn (Strongyloides).
• Cestodes (sán dây): Taenia saginata, Taenia solium, Echinococcus.
• Trematodes (sán lá): Fasciola (sán lá gan), Schistosoma (sán máng), Clonorchis (sán lá gan nhỏ).

Family 51450000 được chia thành 5 class con theo nhóm hóa học hoạt chất:

Family này không bao gồm các tác nhân kháng ký sinh trùng đơn bào (protozoa) như amip hay Trichomonas — nhóm đó thuộc Family 51100000 Amebicides and trichomonacides and antiprotozoals.

Khi nào chọn mã này #

Chọn Family 51450000 (hoặc class con tương ứng) khi đối tượng mua sắm là dược phẩm có hoạt chất chính được chỉ định điều trị hoặc phòng ngừa nhiễm giun sán. Một số tình huống procurement điển hình tại Việt Nam:

1. Đấu thầu thuốc bệnh viện và trạm y tế Các cơ sở y tế công lập mua Albendazole 400 mg (viên nén), Mebendazole 500 mg, hoặc Praziquantel 600 mg theo danh mục thuốc thiết yếu. Chọn class 51451600 cho benzimidazoles, class 51451800 cho Praziquantel/Ivermectin.

2. Chương trình y tế cộng đồng và phòng chống giun sán quốc gia Bộ Y tế và các đơn vị y tế dự phòng mua hàng loạt Albendazole hoặc Mebendazole phục vụ tẩy giun định kỳ cho trẻ em học đường và cộng đồng vùng nguy cơ cao. Hợp đồng quy mô lớn thường sử dụng mã family 51450000 khi gộp nhiều hoạt chất.

3. Đơn vị thú y và trang trại chăn nuôi Các sản phẩm thú y (veterinary anthelmintics) như Ivermectin tiêm, Albendazole bolus, Fenbendazole cho gia súc thuộc cùng family 51450000 nếu được phân loại theo UNSPSC dược phẩm. Lưu ý: một số hệ thống ERP phân loại thú y riêng — cần kiểm tra chính sách phân loại nội bộ.

4. Chọn đúng class con khi mã hóa chi tiết Khi hồ sơ thầu yêu cầu mã đến cấp class (6 chữ số):

• Albendazole, Mebendazole, Fenbendazole → 51451600 (benzimidazoles)
• Pyrantel pamoate, Piperazine → 51451700 (phenothiazines and piperidines...)
• Ivermectin, Praziquantel, Oxamniquine → 51451800 (other constituents)
• Diethylcarbamazine (DEC) → 51451900 (amides)
• Niclosamide → 51451500 (chlorophenols)

Khi gói thầu bao gồm nhiều nhóm hoạt chất giun sán, sử dụng mã family 51450000.

Dễ nhầm với mã nào #

Family 51450000 thường bị nhầm lẫn với một số family và segment lân cận trong nhóm dược phẩm:

Lưu ý hay gặp trong thực tế:

• Metronidazole — hoạt chất phổ biến tại VN, thường bị nhầm vào 51450000 do chỉ định điều trị ký sinh trùng. Thực tế Metronidazole là antiprotozoal (chống đơn bào: amip, Trichomonas, Giardia) → thuộc 51100000, không phải 51450000.
• Ivermectin — ngoài chỉ định giun sán, còn dùng chống ghẻ (scabies — ngoại ký sinh trùng). Khi mã hóa cho chỉ định ghẻ, một số hệ thống phân loại riêng vào nhóm dermatologicals; khi chỉ định chống giun sán (filariasis, strongyloidiasis) thì vẫn thuộc 51451800.
• Praziquantel — phổ rộng (sán dây, sán lá, sán máng), luôn thuộc 51451800 bất kể chỉ định loại sán cụ thể.

Bối cảnh sử dụng tại Việt Nam #

Việt Nam là quốc gia có tỷ lệ nhiễm giun sán thuộc loại cao ở khu vực Đông Nam Á, đặc biệt tại vùng nông thôn, miền núi và vùng có tập quán ăn thực phẩm chưa nấu chín. Bộ Y tế triển khai Chương trình phòng chống các bệnh ký sinh trùng quốc gia, trong đó Albendazole và Mebendazole là hai hoạt chất được mua sắm tập trung thường xuyên.

Danh mục thuốc thiết yếu và đấu thầu tập trung: Albendazole 400 mg và Mebendazole 500 mg nằm trong Danh mục thuốc thiết yếu Việt Nam (DMTTY) do Bộ Y tế ban hành. Các cơ sở y tế công lập đấu thầu các thuốc này qua hệ thống đấu thầu tập trung quốc gia (Trung tâm Mua sắm tập trung thuốc quốc gia — TTMS) hoặc đấu thầu địa phương theo Thông tư 15/2019/TT-BYT và các văn bản kế tiếp.

Phân loại theo ATC WHO: Các hoạt chất trong 51450000 tương ứng với nhóm ATC P02 (Anthelmintics) trong hệ thống phân loại ATC/DDD của WHO — có thể tham chiếu song song khi chuẩn hóa danh mục dược phẩm đa hệ thống.

Thú y: Ivermectin, Albendazole, Fenbendazole sử dụng rộng trong chăn nuôi bò, lợn, gia cầm tại VN. Khi đơn vị thú y áp dụng UNSPSC, cùng sử dụng family 51450000 nhưng cần ghi rõ trong mô tả kỹ thuật là "veterinary use" để phân biệt với dược phẩm người.